Trong lịch sử chính trị Việt Nam, một quan điểm có sức sống và giá trị lâu bền: “Dân là gốc”. “Dân là gốc của nước, nước lấy dân làm gốc” qua tư tưởng Hồ Chí Minh đến đường lối của Đảng ta hiện nay, những giá trị ấy chưa bao giờ cũ.
Trong lịch sử, đó là một bài học trị quốc, được kế thừa, luận giải bằng một hệ thống quan điểm nhất quán và phát triển thành một nguyên lý cách mạng, không chỉ khẳng định vai trò của Nhân dân, mà đặt Nhân dân vào vị trí chủ thể, nguồn sức mạnh và mục tiêu của sự nghiệp cách mạng.
“Dân là gốc” là một mạch tư tưởng xuyên suốt, nhưng cũng có sự phát triển đáng chú ý về nhận thức. “Lấy dân làm gốc” nhấn mạnh phương châm hành động: Phải dựa vào dân, trọng dân, chăm lo cho dân, phát huy sức dân và vì lợi ích của dân. Tư tưởng Hồ Chí Minh đã làm sâu sắc bằng quan điểm “nước lấy dân làm gốc”, coi lực dân, lòng dân, quyền dân và niềm tin của dân là yếu tố làm nên sức mạnh của cách mạng. Còn hôm nay cần được nhìn rộng hơn, đó không chỉ là lời nhắc về đạo đức của người cán bộ, mà phải trở thành nguyên tắc để tổ chức quyền lực, hoạch định chính sách và đánh giá hiệu quả lãnh đạo, khi “Dân là gốc” mọi đường lối phải xuất phát từ cuộc sống và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; mọi quyền lực phải hướng đến phục vụ dân; mọi thành quả phát triển cuối cùng phải được kiểm chứng bằng đời sống và niềm tin của Nhân dân.
Đó chính là bước phát triển nổi bật trong các văn kiện của Đảng gần đây. Báo cáo trình Đại hội XIV của Đảng xác định “Dân là gốc” là tư tưởng xuyên suốt, đồng thời nhấn mạnh Nhân dân là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực và nguồn lực của phát triển. Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục khẳng định quan điểm này, gắn với phát huy quyền làm chủ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đáng chú ý hơn, Chỉ thị số 09-CT/TW của Bộ Chính trị đã đưa tư tưởng ấy vào một yêu cầu rất cụ thể: Thực hiện dân chủ ở cơ sở phải thực chất, gắn với công khai, minh bạch, đối thoại, phản hồi và giải trình; thực hiện đầy đủ phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, đồng thời yêu cầu coi niềm tin, sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là tiêu chí quan trọng đánh giá cán bộ, công chức.
Đây là điểm cần được nhìn nhận như một sự chuyển biến quan trọng trong tư duy lãnh đạo: Từ “làm cho dân” sang “làm cùng dân”; từ “vì dân” sang phát huy quyền làm chủ của dân; từ coi dân là đối tượng thụ hưởng sang xác lập dân là chủ thể tham gia và kiểm chứng chính sách. Vì thế, gần dân không chỉ là khoảng cách địa lý; sát dân không chỉ là nắm tình hình; vì dân không chỉ là thái độ, gần dân phải hiểu dân; nghe dân phải dẫn đến hành động; đối thoại phải tạo ra giải pháp; quyền lực phải đi cùng trách nhiệm giải trình.
Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến những phát triển mới trong đường lối của Đảng, có thể nhận ra một mạch nhất quán: Dựa vào dân để làm cách mạng, phát huy sức dân để xây dựng đất nước, dân là gốc để định hướng hành động và lấy lòng dân làm thước đo hiệu quả lãnh đạo. Trong giai đoạn phát triển mới, điều ấy càng có ý nghĩa đặc biệt.
“Dân là gốc”, vì thế, không phải một khẩu hiệu để nhắc lại. Đó phải là điểm xuất phát của chính sách, chuẩn mực của hành động và thước đo cuối cùng, mọi quyền lực phải trở về với Nhân dân, mọi chính sách phải được kiểm chứng bằng cuộc sống và mọi thành quả phát triển phải hướng đến hạnh phúc của Nhân dân. Đó cũng là cách để một tư tưởng đã được hun đúc qua lịch sử tiếp tục sống động trong thời đại mới.
LÊ MINH DŨNG
