Mở cơ hội để viên chức phát huy năng lực trong đầu tư, kinh doanh
Cơ chế tạm rời vị trí công tác có thời hạn trong Quy định số 224-QĐ/TW tạo thêm lựa chọn để đảng viên là viên chức phát huy chuyên môn trong đầu tư, kinh doanh. Các chuyên gia phân tích điều kiện tham gia, chế độ và việc tiếp nhận trở lại, gắn với trách nhiệm duy trì chất lượng dịch vụ công và kiểm soát xung đột lợi ích.
Điểm b khoản 2 Điều 8 Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14-10-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh quy định việc đảng viên là viên chức không giữ chức vụ quản lý được tạm thời rời vị trí công tác trong thời hạn nhất định để đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối, quản lý, điều hành tổ chức kinh tế. Trong thời gian tạm thời rời vị trí công tác, viên chức phải kiểm soát xung đột lợi ích theo Quy định này.
Thêm lựa chọn để phát huy chuyên môn
Tại hội nghị toàn quốc ngày 16-10-2026, khi trình bày chuyên đề về Quy định 224, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, việc khuyến khích đảng viên phát huy năng lực và nguồn lực hợp pháp, gắn với kiểm soát xung đột lợi ích. Đối với viên chức, việc mở rộng cơ hội tham gia đầu tư, kinh doanh hướng tới phát huy tri thức, chuyên môn và năng lực đổi mới sáng tạo.
Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương trình bày chuyên đề về Quy định 224 tại hội nghị toàn quốc ngày 16-10-2026.
Tiến sĩ Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính-Ngân sách của Quốc hội khóa XIII, nhìn nhận giảng viên, nghiên cứu viên trong lĩnh vực khoa học và công nghệ có thể là nhóm hưởng lợi rõ rệt từ cơ chế này. Khi đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, doanh nghiệp có thể cần chính người tạo ra kết quả ấy trực tiếp tham gia.
Ông phân tích, giá trị của kết quả nghiên cứu còn nằm ở tri thức, kinh nghiệm của người thực hiện, khó được chuyển tải đầy đủ qua báo cáo nghiệm thu. Trong khi đó, doanh nghiệp khởi nguồn cần người sáng lập dành toàn bộ thời gian cho hoạt động của doanh nghiệp. Cơ chế tạm rời vị trí có thể tạo điều kiện để nhà khoa học trực tiếp theo đuổi dự án kinh doanh từ kết quả nghiên cứu.
Tiến sĩ Trần Văn ví khả năng được quay lại công tác như một “tấm bảo hiểm” giúp nhà khoa học mạnh dạn thử sức. Ông đề nghị hướng dẫn rõ thời hạn tạm rời vị trí, chế độ bảo hiểm và việc tiếp nhận trở lại để người tham gia có cơ sở cân nhắc trước khi quyết định.
Rõ quan hệ công tác, chủ động phương án nhân lực
Luật sư Nguyễn Phú Thắng, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội lưu ý, cần phân biệt việc tạm rời vị trí công tác với việc tiếp tục công tác và đồng thời tham gia quản lý, điều hành kinh doanh. Việc xem xét phải gắn với đối tượng, vị trí công tác và hình thức tham gia cụ thể.
Điểm a khoản 2 Điều 8 áp dụng đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý, không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh có quản lý, điều hành sau khi được chấp thuận; đồng thời phải bảo đảm thực hiện chức trách, nhiệm vụ và chất lượng dịch vụ công. Điểm b khoản 2 điều này quy định cơ chế tạm rời vị trí có thời hạn. Đối tượng, điều kiện, thời hạn, quan hệ công tác, quyền, nghĩa vụ, chế độ và việc tiếp nhận trở lại do cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ quyết định theo hướng dẫn của Ban Bí thư.
Về pháp luật áp dụng, khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức số 129/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, ghi nhận quyền góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, doanh nghiệp hoặc ngành, lĩnh vực có quy định khác. Khoản 5 Điều 2 Quy định 224 cũng xác định sự chấp thuận là yêu cầu trong nội bộ Đảng, không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật.
Theo luật sư Thắng, người tham gia cần biết hợp đồng làm việc được xử lý thế nào trong thời gian kinh doanh và những trách nhiệm nào họ vẫn phải thực hiện đối với đơn vị. Không thể chỉ từ cụm từ “tạm rời vị trí công tác” mà mặc nhiên đồng nhất với nghỉ việc riêng không hưởng lương, tạm hoãn hoặc chấm dứt hợp đồng. Tiền lương, thời gian xét nâng bậc lương và các chế độ liên quan phải được xác định theo hướng dẫn của cấp có thẩm quyền và quy định pháp luật liên quan.
Với bảo hiểm xã hội, ông lưu ý việc không nhận lương tại đơn vị cũ chưa đủ để kết luận người tham gia chuyển sang tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Cần xem xét cả quan hệ công tác tại đơn vị và vai trò thực tế tại doanh nghiệp để xác định đối tượng tham gia, trách nhiệm đóng và căn cứ đóng. Những nội dung trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi cần được giải thích cụ thể theo trường hợp áp dụng, giúp viên chức cân nhắc quyền lợi, nghĩa vụ trước khi quyết định.
Cùng với quyền lợi của người tham gia, Tiến sĩ Trần Văn đặt vấn đề về điều kiện duy trì hoạt động của đơn vị. Ông kiến nghị có cơ chế bố trí nhân lực thay thế phù hợp, bởi khó khăn trong bố trí người đảm nhiệm công việc có thể ảnh hưởng đến việc xem xét đề nghị tạm rời vị trí.
Phân tích yêu cầu tổ chức nhân lực, Tiến sĩ Tạ Ngọc Hải, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, đề xuất xem xét mỗi đề nghị cùng với phương án duy trì công việc. Phương án cần xác định nhiệm vụ phải bàn giao, khả năng bố trí người thay thế và tác động đến chất lượng dịch vụ công.
Tiến sĩ Tạ Ngọc Hải, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ.
Theo ông Hải, khả năng bảo đảm nhân lực của đơn vị cần được đánh giá trên tình hình thực tế của từng vị trí và nhiệm vụ. Tiêu chí minh bạch giúp những trường hợp có điều kiện tương đồng được xem xét nhất quán, đồng thời tạo căn cứ để người có thẩm quyền giải trình việc chấp thuận, chưa chấp thuận hoặc điều chỉnh thời điểm.
Việc tiếp nhận trở lại, theo ông, cần được dự liệu ngay từ khi xem xét đề nghị. Trong thời gian viên chức vắng mặt, cơ cấu tổ chức và yêu cầu công việc có thể thay đổi. Vì vậy, việc trở lại đơn vị và việc được bố trí vào vị trí cũ cần được xem xét riêng.
Tiến sĩ Tạ Ngọc Hải đề xuất đơn vị thông tin rõ ngay từ đầu về nguyên tắc bố trí nhiệm vụ khi trở lại, căn cứ quy định áp dụng, năng lực chuyên môn của viên chức và nhu cầu của đơn vị. Người tham gia có cơ sở cân nhắc lựa chọn; đơn vị cũng chủ động hơn trong phương án sử dụng nhân lực.
Thương mại hóa kết quả nghiên cứu, kiểm soát xung đột lợi ích
Điều 27 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã quy định quyền thương mại hóa kết quả nghiên cứu của chủ sở hữu và tổ chức được giao quyền quản lý, sử dụng, gắn với trách nhiệm tương ứng.
Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, Tiến sĩ Trần Văn đặt ra 3 yêu cầu khi đưa kết quả nghiên cứu vào hoạt động kinh doanh: làm rõ căn cứ khai thác tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách; bảo vệ quyền lợi của sinh viên, nghiên cứu sinh; xác định trách nhiệm trong việc định giá và góp vốn.
Tiến sĩ Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính-Ngân sách của Quốc hội khóa XIII.
Trước hết, ông nhấn mạnh vai trò của hợp đồng trong việc xác định quyền khai thác tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách. Ông nêu các phương thức như cơ sở giáo dục đại học góp vốn bằng sáng chế, cấp phép sử dụng có thu phí hoặc chuyển nhượng quyền sở hữu.
Trong quan hệ đào tạo, ông lưu ý nghiên cứu sinh, sinh viên không được trở thành nguồn lao động giá rẻ cho doanh nghiệp của giảng viên. Việc phát triển dự án kinh doanh cần đi cùng bảo vệ quyền lợi của người học, tránh lợi dụng sự phụ thuộc trong học tập, nghiên cứu để áp đặt điều kiện làm việc bất lợi.
Về định giá và góp vốn, Tiến sĩ Trần Văn đề nghị hướng dẫn rõ việc đánh giá trách nhiệm, đặc biệt đối với trường hợp đã thực hiện đúng trình tự, công khai. Ông cho rằng không nên chỉ từ việc doanh nghiệp thành công về sau mà suy ngược rằng việc định giá trước đó đã gây thất thoát tài sản nhà nước. Sự rõ ràng trong đánh giá trách nhiệm, theo ông, là yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của người đứng đầu khi đưa tài sản trí tuệ vào hoạt động kinh doanh.
Về định giá và góp vốn, ông đề nghị hướng dẫn rõ việc đánh giá trách nhiệm, đặc biệt đối với trường hợp đã thực hiện đúng trình tự, công khai. Ông cho rằng không nên chỉ từ việc doanh nghiệp thành công về sau mà suy ngược rằng việc định giá trước đó đã gây thất thoát tài sản nhà nước. Sự rõ ràng trong đánh giá trách nhiệm, theo ông, là yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của người đứng đầu khi đưa tài sản trí tuệ vào hoạt động kinh doanh.
TIẾN SĨ TRẦN VĂN, NGUYÊN PHÓ CHỦ NHIỆM ỦY BAN TÀI CHÍNH-NGÂN SÁCH CỦA QUỐC HỘI KHÓA XIII
Khoản 4 Điều 2 Quy định 224 không cho phép đảng viên trong khu vực công sử dụng trái quy định tài sản nhà nước, thông tin, dữ liệu, nhân lực, kết quả nghiên cứu và các nguồn lực công khác để phục vụ kinh doanh của bản thân, người có liên quan hoặc nhóm lợi ích.
Đối với viên chức ngành y, Tiến sĩ Trần Văn nhấn mạnh nguy cơ xung đột lợi ích, nhất là khi người bệnh ở vị thế bất lợi khi thương lượng. Ông đề xuất cân nhắc ưu tiên khi xem xét các dự án công nghệ y sinh, nghiên cứu, sản xuất và chế tạo thiết bị y tế hoặc phát triển phần mềm chẩn đoán của chuyên gia y tế khu vực công.
Yêu cầu kiểm soát xung đột lợi ích được Quy định 224 duy trì cả trong thời gian viên chức tạm rời vị trí. Điều 12 yêu cầu nhận diện xung đột từ mối liên hệ cụ thể giữa lợi ích kinh tế với chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn và công việc đảng viên thực hiện. Lợi ích được xem xét gồm cả trực tiếp, gián tiếp và lợi ích thực tế được thụ hưởng, không chỉ căn cứ vào người đứng tên sở hữu tài sản hoặc thực hiện hoạt động kinh doanh.
Khi phát sinh xung đột hoặc khi cấp có thẩm quyền phát hiện và yêu cầu, đảng viên phải kịp thời báo cáo; không tham gia xử lý công việc có xung đột chưa được kiểm soát, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép. Biện pháp kiểm soát được quyết định theo tính chất, mức độ xung đột và phải được theo dõi, giám sát.
Từ đặc thù khoa học, công nghệ và y tế, Tiến sĩ Trần Văn nhấn mạnh cùng một cơ chế nhưng cơ hội và rủi ro khác nhau giữa các lĩnh vực. Theo ông, hướng dẫn thực hiện cần làm rõ phạm vi tham gia, giới hạn và trách nhiệm tương ứng, để việc tạo điều kiện khởi nghiệp đi cùng cách quản lý phù hợp.
Những vấn đề các chuyên gia đặt ra gắn trực tiếp với quyết định của người tham gia và trách nhiệm của đơn vị. Làm rõ quan hệ công tác, chế độ và điều kiện trở lại giúp viên chức cân nhắc dự định kinh doanh; xác định căn cứ khai thác nguồn lực và biện pháp kiểm soát xung đột lợi ích giúp cơ quan quản lý giải quyết từng trường hợp. Hướng dẫn cụ thể, thực hiện đúng thẩm quyền sẽ tạo điều kiện phát huy tri thức, chuyên môn, đồng thời bảo đảm nhiệm vụ và chất lượng dịch vụ công.
