Nhà lãnh đạo kiên trung của Đảng, người con ưu tú của quê hương Đồng Tháp

Đồng chí Phạm Hữu Lầu (tức Lộ, tức Nguyễn Văn Tư) sinh năm 1906 tại làng Hòa An, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình thợ thủ công nghèo. Từ khi tham gia các hoạt động yêu nước ngay từ năm 17 tuổi, rồi trở thành người cộng sản vào năm 1929 cho đến lúc tạ thế vào ngày 16-12-1959, đồng chí đảm trách những cương vị lãnh đạo cao cấp của Đảng, có nhiều đóng góp to lớn cho Đảng, cho cách mạng Việt Nam trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, trong công cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

TUỔI TRẺ ĐẦY NHIỆT HUYẾT

Đồng chí sinh ra và lớn lên trong một gia đình công nhân thủ công, cha làm nghề thợ sơn. Quê hương đồng chí là nơi có truyền thống cách mạng, nhiều người tham gia phong trào Cần Vương chống Pháp trước đây, nhiều người tham gia phong trào yêu nước của cụ Phan Bội Châu và cụ Phan Châu Trinh. 

Năm 13 tuổi, khi cha qua đời, gia đình khó khăn, đồng chí phải thôi học ở nhà giúp mẹ và trông em. Về sau, đồng chí làm nghề thợ sơn để nuôi mẹ và em nhưng do không đủ sống, đồng chí phải học thêm nghề hớt tóc. Đồng chí tích cực tham gia các hoạt động xã hội ở địa phương.

Xuất thân từ tầng lớp lao động nghèo và lớn lên tại một vùng đất mà ở đó Nhân dân hằng ngày rên xiết bởi các chính sách áp bức, bóc lột, nô dịch của chế độ thực dân, phong kiến, đồng chí Phạm Hữu Lầu sớm ý thức được “tinh thần hữu ái” với đồng bào lao khổ. 

Năm 17 tuổi, đồng chí vận động một số bạn bè cùng chí hướng, lập một tiệm thuốc chữa bệnh cho người nghèo; tổ chức Hội lợp nhà để giúp đỡ những người nghèo, neo đơn, khó khăn. Nghĩa cử cao đẹp này được bà con làng Hòa An, Cao Lãnh ngợi khen, quý mến.

Tuổi vị thành niên của đồng chí Phạm Hữu Lầu cũng là chặng đường đồng chí chịu ảnh hưởng các phong trào đấu tranh yêu nước chống Pháp liên tục bùng sôi trên quê hương Cao Lãnh. 

Đồng chí nung nấu một chí hướng tranh đấu cho dân, cho nước. Với tinh thần đầy nhiệt huyết của tuổi trẻ và sự nhạy cảm chính trị, tháng 8-1926, hưởng ứng phong trào đấu tranh của nhân dân cả nước đòi ân xá cụ Phan Bội Châu, để tang cụ Phan Châu Trinh, đồng chí và các bạn cùng chí hướng gồm: Lưu Kim Phong, Trần Văn Mảng, Nguyễn Như Ý đứng ra vận động và tổ chức Lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh tại chợ Cao Lãnh. 

Tại Lễ truy điệu trương tấm Lỵ đen mang dòng chữ “Anh hùng tử, chí hùng bất tử” (người anh hùng chết nhưng chí khí của người anh hùng không chết). 

Buổi lễ đã quy tụ gần một ngàn người, sau đó là Lễ Thọ tang và mít tinh ký kiến nghị đòi ân xá cụ Phan Bội Châu, gây tiếng vang lớn trong đồng bào các giới ở Cao Lãnh và cả tỉnh Sa Đéc.

Những sự kiện trên đây cho thấy đồng chí Phạm Hữu Lầu ngay từ thời trẻ đã thể hiện tấm lòng thương dân, tính tiền phong trong phong trào đấu tranh yêu nước chống Pháp, không phải là lý thuyết mà bằng hành động đầy quả cảm, đồng thời thể hiện thái độ chính trị rõ ràng.

CÁN BỘ LÃNH ĐẠO CAO CẤP CỦA ĐẢNG

Từ một thanh niên tiêu biểu trong phong trào đấu tranh yêu nước, đồng chí Phạm Hữu Lầu đến với chủ nghĩa cộng sản và trở thành một cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng Cộng sản Việt Nam. 

Đầu năm 1927, qua tuyên truyền vận động của phái viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (VNCMTN) từ Quảng Châu (Trung Quốc) về, 4 thanh niên yêu nước của tỉnh Sa Đéc tình nguyện sang Quảng Châu dự lớp huấn luyện, do Tổng bộ Hội VNCMTN tổ chức. 

Do hoàn cảnh gia đình nên đồng chí Phạm Hữu Lầu không có mặt trong số anh em đi dự khóa học, nhưng trong nhóm thanh niên đứng ra tổ chức Lễ Truy điệu cụ Phan Châu Trinh tại chợ Cao Lãnh, có Lưu Kim Phong là 1 trong 4 người đi Quảng Châu (gồm Nguyễn Văn Phát, Lưu Kim Phong, Võ Hữu Bính, Nguyễn Thuật).

Khóa học kết thúc ngày 17-11-1927, các học viên Sa Đéc được kết nạp vào Hội và trở về nước. Kỳ bộ VNCMTN Nam kỳ tiếp nhận 3 người, lập “Tổ nòng cốt” do Nguyễn Văn Phát làm Tổ trưởng và bố trí về Sa Đéc hoạt động. Theo phân công của tổ, mỗi tổ viên về hoạt động gây dựng cơ sở tại quê nhà. 

Lưu Kim Phong về Hòa An, Cao Lãnh. Nhờ mối quan hệ từ trước nên Lưu Kim Phong dễ dàng quy tụ được số thanh niên cùng chí hướng ở Cao Lãnh để thành lập tổ VNCMTN đầu tiên ở đây.

Tổ gồm 7 hội viên do đồng chí Phạm Hữu Lầu làm Tổ trưởng. Trước đó, anh em trong tổ được phổ biến lý luận cách mạng trong cuốn Đường kách mệnh của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và một số tài liệu huấn luyện trong lớp học ở Quảng Châu. 

Vốn có tinh thần yêu nước, thương dân, đồng chí Phạm Hữu Lầu và số anh em trong tổ tiếp thu đường lối cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và thật sự giác ngộ, tự nguyện gia nhập Hội. Đây là bước ngoặt quyết định trong đời của đồng chí Phạm Hữu Lầu: Từ một thanh niên tiêu biểu trong phong trào đấu tranh yêu nước ở Cao Lãnh, đồng chí đến với chủ nghĩa cộng sản.

Tháng 10-1929, đồng chí Phạm Hữu Lầu, Tổ trưởng Tổ VNCMTN Cao Lãnh được kết nạp vào An Nam Cộng sản Đảng, là người cộng sản đầu tiên của tỉnh Sa Đéc, được cấp trên điều đi “vô sản hóa” ở đề-pô xe lửa Dĩ An (Thủ Dầu Một), được cử vào Chấp ủy Lâm thời An Nam Cộng sản Đảng. 

Đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng với đồng chí Nguyễn Đức Thiệu (cũng được Chấp ủy Lâm thời An Nam Cộng sản Đảng phân công về đây hoạt động) hình thành một “chi bộ đặc biệt” (vì chỉ có 2 đảng viên). Đồng chí đã tích cực tuyên truyền, giáo dục công nhân lao động, xây dựng cơ sở, phát triển đảng trong nhà máy xe lửa Dĩ An.

Ngày 3-2-1930, được sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đại biểu của các tổ chức cộng sản ở trong nước đồng thuận hợp nhất thành một Đảng lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau đó các Xứ ủy ba miền cử đại biểu của mình vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. 

Đồng chí Phạm Hữu Lầu, thành phần công nhân, qua thực tiễn chỉ đạo các cuộc đấu tranh chính trị trực diện tại xã Bình Thành - Tân Phú (tổng Phong Thạnh Thượng ngày 1-5-1930, ở Cao Lãnh ngày 3-5-1930, ở Tân Dương ngày 13-5-1930 và nhiều nơi khác giành thắng lợi to lớn, đã chứng tỏ là một cán bộ lãnh đạo có năng lực, vì thế được Xứ ủy Nam kỳ cử vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, đồng chí Phạm Hữu Lầu 2 lần bị giặc Pháp bắt, kết án và phát lưu, đày ra Côn Đảo hơn 1 năm. Dù bị địch khảo tra cực hình, mua chuộc, dụ dỗ nhưng đồng chí Phạm Hữu Lầu vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản. 

Trong nhà tù đế quốc, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng với các đồng chí: Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Văn Cừ,  Lê Duẩn, Bùi Công Trừng, Hà Huy Giáp... tổ chức lớp học chính trị trong phòng giam, phát động tù nhân đấu tranh đòi cải thiện chế độ lao tù... 

Đây là chặng đường đồng chí Phạm Hữu Lầu được học tập lý luận cách mạng có hệ thống và được rèn luyện xứng tầm là cán bộ lãnh đạo chiến lược của Đảng ta.

Mỗi lần đồng chí thoát khỏi nhà tù là lại lao ngay vào công tác cách mạng. Đồng chí đã có nhiều cống hiến trong cao trào cách mạng dân chủ 1936 - 1939; giữ nhiều chức vụ quan trọng trong bộ máy lãnh đạo của Đảng ở các tỉnh Sa Đéc, Long An, Mỹ Tho, Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam bộ, Sở Công an Nam bộ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Phó Bí thư rồi Bí thư Xứ ủy Nam bộ trong thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có nhiều đóng góp quan trọng trong việc hoạch định đường lối cách mạng Việt Nam nói chung, cách mạng miền Nam nói riêng. 

Trải qua chế độ lao tù và các chặng đường hoạt động cách mạng vô cùng gian khổ cùng với nhiều trọng trách mà đồng chí Phạm Hữu Lầu phải gánh vác, nên sức khỏe của đồng chí ngày càng suy kiệt. Ngày 16-12-1959, giữa lúc nhân dân miền Nam bắt đầu nổi dậy đánh đổ chế độ Mỹ - Diệm, vì bệnh nặng, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã ra đi mãi mãi.

HỒNG LÊ 

(tổng hợp)