Xoài Cao Lãnh: Từ trái cây đặc sản hướng đến hệ sinh thái kinh tế xanh

(ĐTO) Nhắc đến Đồng Tháp, nhiều người nghĩ ngay đến sen. Nhưng trong những năm gần đây, xoài Cao Lãnh đang dần trở thành một biểu tượng nông nghiệp mới của địa phương nhờ chất lượng đặc trưng, vùng trồng màu mỡ và kinh nghiệm canh tác lâu đời của người dân.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ, tương lai của ngành xoài sẽ không còn được quyết định chỉ bởi sản lượng hay giá bán. Giá trị thật sự của ngành xoài nằm ở khả năng mở rộng chuỗi giá trị.

Đó cũng là lúc cần nhìn xoài Cao Lãnh bằng một tư duy mới: Tư duy hệ sinh thái kinh tế.

TỪ VÙNG TRỒNG XOÀI ĐẾN TRUNG TÂM KINH TẾ XOÀI

Trong mô hình nông nghiệp truyền thống, xoài chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng trái tươi. Điều này khiến chuỗi giá trị còn ngắn, phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, thương lái và biến động thị trường. Mỗi khi cung vượt cầu hoặc xuất khẩu gặp khó khăn, người nông dân thường là nhóm chịu tác động đầu tiên.

Trong khi đó, nhiều quốc gia trên thế giới đang chuyển mạnh sang mô hình “Agri-Ecosystem”, hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp tích hợp. Ở đó, nông sản không chỉ là sản phẩm nông nghiệp đơn thuần mà còn trở thành nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm, du lịch, vật liệu sinh học, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo.

Nếu đi theo hướng này, xoài Cao Lãnh có tiềm năng trở thành một trung tâm chế biến và đổi mới sáng tạo ngành xoài của khu vực.

Đây không còn là câu chuyện của riêng một loại trái cây, mà là chiến lược phát triển kinh tế địa phương dựa trên tài nguyên bản địa, công nghệ và giá trị bền vững.

NỀN MÓNG CỦA HỆ SINH THÁI: NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO

Muốn xây dựng một hệ sinh thái kinh tế xoài quy mô lớn, nền tảng đầu tiên phải là vùng nguyên liệu hiện đại, ổn định và đạt chuẩn quốc tế.

Trong tương lai, các vùng trồng xoài tại Cao Lãnh cần được chuyển đổi theo mô hình “Smart Mango Farming” với sự hỗ trợ của công nghệ số, AI và IoT. Hệ thống tưới nhỏ giọt thông minh, cảm biến độ ẩm, drone nông nghiệp, truy xuất nguồn gốc bằng QR Code hay nhật ký canh tác điện tử sẽ dần trở thành tiêu chuẩn mới.

Quan trọng hơn, việc chuẩn hóa vùng trồng theo các tiêu chuẩn quốc tế như: GlobalGAP, Organic hay ESG sẽ giúp xoài Cao Lãnh nâng cao năng lực cạnh tranh, tiếp cận những thị trường khó tính như: Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu với vị thế khác biệt hơn.

Khi đó, người nông dân không chỉ là người trồng xoài, mà trở thành một phần của chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu.

KHÔNG BÁN NGUYÊN LIỆU THÔ, MÀ BÁN GIÁ TRỊ GIA TĂNG

Một trong những hạn chế lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam hiện nay là xuất khẩu nguyên liệu thô với giá trị thấp. Trong khi đó, dư địa tăng trưởng thật sự lại nằm ở khâu chế biến sâu.

Từ trái xoài, có thể phát triển hàng loạt sản phẩm như: Kem xoài, nước ép, puree, xoài sấy, thạch xoài, snack xoài, smoothie, kombucha xoài hay các dòng thực phẩm cao cấp phục vụ xuất khẩu.

Đặc biệt, ngành thực phẩm chức năng từ xoài đang mở ra nhiều cơ hội mới. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy vỏ, hạt và lá xoài chứa các hoạt chất chống oxy hóa mạnh như: Polyphenol hay mangiferin. Đây là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho các sản phẩm detox, collagen thực vật, viên uống chống oxy hóa hay thực phẩm hỗ trợ sức khỏe.

Nếu trước đây phần lớn giá trị chỉ tập trung ở trái xoài tươi, thì trong tương lai, giá trị cao nhất có thể lại nằm ở những phần từng bị xem là “phế phẩm”.

KINH TẾ TUẦN HOÀN: KHÔNG CÓ RÁC THẢI, CHỈ CÓ TÀI NGUYÊN CHƯA ĐƯỢC KHAI THÁC

Điểm đặc biệt của mô hình hệ sinh thái xoài nằm ở định hướng phát triển “zero waste”, trong đó các phụ phẩm sau thu hoạch tiếp tục được khai thác cho chế biến, vật liệu sinh học và nông nghiệp tuần hoàn.

Vỏ xoài có thể được chiết xuất để sản xuất mỹ phẩm thiên nhiên, serum, mặt nạ dưỡng da hoặc pectin cho ngành thực phẩm.

Hạt xoài có thể tạo ra mango butter và dầu hạt xoài phục vụ ngành mỹ phẩm cao cấp như: Son dưỡng, kem dưỡng hay sản phẩm chăm sóc tóc.

Xơ và vỏ xoài có thể phát triển thành da sinh học (Mango Leather), vật liệu xanh hoặc bao bì sinh học thân thiện môi trường.

Ngay cả phần phụ phẩm còn lại cũng có thể dùng để nuôi sâu canxi, sản xuất phân hữu cơ, biomass hoặc biogas.

Mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn giải quyết bài toán môi trường, giảm phát thải và phù hợp với xu hướng ESG toàn cầu.

DU LỊCH XOÀI: BIẾN NÔNG NGHIỆP THÀNH TRẢI NGHIỆM

Không chỉ dừng lại ở nông nghiệp, xoài Cao Lãnh còn mở ra cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể khám phá vùng trồng, văn hóa địa phương và các sản phẩm đặc trưng từ xoài.

Từ vùng trồng xoài, Cao Lãnh hoàn toàn có thể phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm mang bản sắc riêng như: Tham quan vùng trồng, không gian lưu trú sinh thái, Festival Xoài hay các hoạt động khám phá ẩm thực và chế biến sản phẩm từ xoài.

Khi kết hợp với văn hóa, ẩm thực địa phương, du lịch sinh thái và các giá trị bản địa, xoài không chỉ là một loại nông sản mà còn có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình trải nghiệm của du khách.

Đây cũng là hướng đi mà nhiều quốc gia đang lựa chọn để phát triển thương hiệu vùng thông qua nông nghiệp, văn hóa và bản sắc địa phương.

TƯƠNG LAI CỦA XOÀI CAO LÃNH KHÔNG CHỈ NẰM Ở TRÁI XOÀI

Trong kỷ nguyên mới, các địa phương sẽ không còn cạnh tranh chỉ bằng sản lượng nông sản, mà bằng hệ sinh thái giá trị mà họ có thể hình thành và phát triển.

Trong định hướng đó, xoài Cao Lãnh không chỉ được nhìn như một loại trái cây đặc sản, mà còn mở ra khả năng phát triển nhiều lĩnh vực liên quan như: Nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, du lịch trải nghiệm và kinh tế xanh.

Từ một loại nông sản bản địa, xoài đang đứng trước cơ hội trở thành trung tâm kết nối cho nhiều giá trị kinh tế mới, góp phần mở rộng không gian phát triển cho địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Đó sẽ trở thành biểu tượng của nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và khát vọng nâng tầm nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nếu được đầu tư đúng hướng và phát triển đủ lớn, đến năm 2030, Cao Lãnh có thể không chỉ được biết đến là “thủ phủ xoài” của Việt Nam, mà còn trở thành hình mẫu về một hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp kiểu mới của châu Á.

Nguyễn Tri Phương, 

Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân Đồng Tháp tại TP.Hồ Chí Minh