Đội ngũ nhà giáo giữ vai trò quyết định đối với chất lượng giáo dục và sự phát triển nguồn nhân lực đất nước. Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, việc chăm lo, phát triển đội ngũ, tạo điều kiện để nhà giáo yên tâm công tác, phát huy năng lực và sức sáng tạo có ý nghĩa quan trọng.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam (20-11), phóng viên Báo Nhân Dân có cuộc phỏng vấn Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn về những vấn đề này.

Báo Đồng Tháp

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, sự tri ân dành cho người thầy cũng đặt ra yêu cầu chăm lo thiết thực hơn đến đời sống, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Trong triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định những ưu tiên nào để thầy cô yên tâm gắn bó với nghề, phát huy năng lực và sáng tạo, nhất là tại những địa bàn khó khăn?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: “Tôn sư trọng đạo” là truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Nhưng sự tri ân đối với nhà giáo không thể chỉ dừng lại ở những lời chúc mừng hay hoạt động tôn vinh, mà phải được thể hiện bằng những chính sách thiết thực, điều kiện làm việc tốt hơn và cơ hội phát triển nghề nghiệp rộng mở hơn. Chăm lo cho nhà giáo chính là chăm lo cho chất lượng giáo dục và tương lai đất nước.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó xác định những chủ trương quan trọng về phát triển đội ngũ nhà giáo, nhất là bảo đảm đủ số lượng, nâng cao chất lượng và có chính sách đãi ngộ đặc thù, vượt trội. Triển khai tinh thần đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định bốn ưu tiên trọng tâm.

Báo Đồng Tháp

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện và thực hiện hiệu quả chính sách tiền lương, phụ cấp, thu hút và trọng dụng nhà giáo. Luật Nhà giáo đã xác lập nguyên tắc tiền lương của nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 182/2026/NĐ-CP quy định phụ cấp ưu đãi theo nghề với các mức từ 20% đến 80% tùy đối tượng, cấp học và địa bàn công tác; Nghị định số 93/2026/NĐ-CP cụ thể hóa chính sách thu hút, trọng dụng nhà giáo, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và địa bàn đặc biệt khó khăn.

Đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, các chính sách mới cũng mở rộng cơ chế thu hút, sử dụng nhân lực chất lượng cao, phát triển đội ngũ giảng viên đồng cơ hữu, phát huy vai trò của giáo sư, phó giáo sư và các nhà khoa học trong đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.

Bộ tiếp tục phối hợp các cơ quan liên quan hoàn thiện chính sách tiền lương, phụ cấp và hỗ trợ đối với nhà giáo theo lộ trình phù hợp.

Báo Đồng Tháp

Thứ hai, bảo đảm đủ giáo viên, bố trí đúng chuyên môn và cải thiện điều kiện làm việc. Bộ tiếp tục hướng dẫn các địa phương đẩy nhanh tuyển dụng, điều động, khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ; quan tâm nhà ở công vụ, điều kiện đi lại, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và hạ tầng số, nhất là tại những địa bàn khó khăn. Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của nhà giáo, hạn chế xáo trộn không cần thiết và giữ ổn định hoạt động dạy học.

Thứ ba, giảm áp lực hành chính, bảo vệ quyền và tạo môi trường làm việc thuận lợi cho nhà giáo. Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát, cắt giảm hồ sơ, báo cáo trùng lặp, các hoạt động hình thức; chấn chỉnh việc giao nhiệm vụ ngoài chuyên môn, áp đặt chỉ tiêu không phù hợp. Chuyển đổi số phải thực sự giảm việc cho giáo viên, không biến hồ sơ giấy thành gánh nặng hồ sơ điện tử. Đồng thời, cần tăng quyền chủ động chuyên môn, bảo vệ danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của nhà giáo; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong lắng nghe, giải quyết kịp thời những khó khăn, kiến nghị chính đáng của thầy cô.

Báo Đồng Tháp

Thứ tư, mở rộng cơ hội đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ nhà giáo. Bộ tiếp tục triển khai các chương trình, đề án đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo; đẩy mạnh các nhiệm vụ, giải pháp phát triển đội ngũ theo Nghị quyết số 71-NQ/TW. Đối với giáo viên phổ thông, trọng tâm là nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu thực tiễn; phát triển năng lực sư phạm, ngoại ngữ, năng lực số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, quan tâm tạo điều kiện để nhà giáo ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo được tiếp cận bình đẳng hơn với các chương trình bồi dưỡng và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Đối với giảng viên đại học và giáo dục nghề nghiệp, chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hợp tác với doanh nghiệp và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh; mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu, trao đổi học thuật trong nước và quốc tế. Triển khai có hiệu quả đề án nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học giai đoạn 2019-2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 89/QĐ-TTg ngày 18-1-2019.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, ban hành chính sách mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng nhất là chính sách phải thực sự đến được với từng nhà giáo. Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ngành giáo dục phải chuyển mạnh từ chủ trương, văn bản sang những kết quả cụ thể, thực chất. Trách nhiệm của ngành giáo dục là tiếp tục đồng hành, chăm lo, hỗ trợ và tạo điều kiện tốt hơn để mỗi thầy cô yên tâm gắn bó với nghề, được tôn trọng, được bảo vệ và phát huy cao nhất năng lực, tâm huyết, sức sáng tạo của mình.

Báo Đồng Tháp

Phóng viên: Bộ trưởng đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đưa giáo dục đi vào thực chất, giảm hình thức và những áp lực không cần thiết đối với nhà giáo. Theo Bộ trưởng, đâu là khâu cần tạo chuyển biến trước tiên để thầy cô có thể tập trung vào chất lượng dạy học, sự tiến bộ của từng học sinh và chuyển biến ấy cần được đánh giá như thế nào để tránh tiếp tục tạo thêm gánh nặng thành tích?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Theo tôi, khâu cần tạo chuyển biến trước tiên là đổi mới tư duy quản lý, phương thức quản trị nhà trường và cách đánh giá chất lượng giáo dục, chuyển mạnh từ quản lý nặng về quy trình, hồ sơ, chỉ tiêu và thành tích sang quản lý dựa trên chất lượng, hiệu quả thực chất và sự tiến bộ của người học. Nếu vẫn lấy số lượng báo cáo, hồ sơ minh chứng, tỷ lệ thành tích hay những chỉ tiêu bề nổi làm thước đo chủ yếu thì rất khó giải phóng thời gian, tâm sức của giáo viên cho nhiệm vụ quan trọng nhất là dạy học và giáo dục học sinh.

Chúng tôi nhận thức rõ rằng, áp lực đối với nhà giáo hiện nay không chỉ đến từ khối lượng công việc chuyên môn, mà còn từ những yêu cầu hành chính, hồ sơ, báo cáo, các cuộc thi, phong trào và hoạt động mang tính hình thức; từ áp lực về chỉ tiêu, thành tích, kết quả thi cử; đồng thời từ những kỳ vọng ngày càng lớn của phụ huynh và xã hội đối với nhà trường, giáo viên. Bên cạnh nhiệm vụ truyền thụ kiến thức, phát triển phẩm chất, năng lực người học, thầy cô còn phải quan tâm đến giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, tư vấn tâm lý, bảo đảm an toàn trường học, phòng chống bạo lực học đường và nhiều vấn đề xã hội khác tác động đến học sinh.

Đây đều là những vấn đề quan trọng, nhưng không phải tất cả đều thuộc trách nhiệm riêng của nhà giáo và cũng không phải vấn đề nào giáo viên có đủ thẩm quyền, điều kiện, nguồn lực để giải quyết. Vì vậy, giảm áp lực cho nhà giáo không đơn thuần là cắt giảm một số loại hồ sơ, sổ sách, mà quan trọng hơn là phải xác định đúng trách nhiệm của từng chủ thể, không đẩy những công việc, yêu cầu và kỳ vọng vượt quá chức năng, nhiệm vụ lên vai thầy cô.

Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định yêu cầu đổi mới tư duy, siết chặt kỷ cương, đề cao trung thực, liêm chính và chất lượng thực chất trong hoạt động giáo dục. Tinh thần xuyên suốt là giảm những áp lực không cần thiết nhưng không giảm yêu cầu về chất lượng, kỷ cương và trách nhiệm; trái lại, phải tạo điều kiện để nhà giáo thực hiện tốt hơn trách nhiệm nghề nghiệp của mình.

Trên cơ sở đó, Bộ tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm sau đây:
Trước hết, đổi mới chương trình, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và thi cử theo hướng thực chất, giảm áp lực không cần thiết cho giáo viên và học sinh. Bộ tiếp tục rà soát Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa trên cơ sở kế thừa Chương trình năm 2018, khắc phục nội dung trùng lặp, chưa phù hợp; tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống và năng lực thực hành. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện phương án đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh theo hướng bảo đảm chất lượng, công bằng, trung thực, an toàn, giảm áp lực và chi phí xã hội. Việc đổi mới phải tạo thuận lợi cho hoạt động dạy và học, tránh thay đổi hình thức nhưng lại làm tăng công việc cho giáo viên.
Thứ hai, giảm mạnh công việc hành chính, các hoạt động hình thức và những nhiệm vụ ngoài chuyên môn không phù hợp. Bộ tiếp tục rà soát các quy định về hồ sơ, sổ sách, chế độ báo cáo, kiểm tra, thi đua; khắc phục tình trạng trùng lặp, chồng chéo và yêu cầu quá nhiều minh chứng. Chuyển đổi số phải giúp đơn giản hóa quy trình, kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu, không biến hồ sơ giấy thành thêm một tầng hồ sơ điện tử. Cùng với đó, tăng quyền chủ động chuyên môn cho nhà trường và giáo viên, gắn với trách nhiệm giải trình và chất lượng giáo dục thực tế.
Thứ ba, phân định rõ trách nhiệm của nhà trường, gia đình, xã hội và các cơ quan quản lý trong giáo dục, bảo vệ và chăm sóc học sinh. Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định có liên quan, tăng cường phối hợp liên ngành, phối hợp giữa nhà trường với gia đình và chính quyền địa phương; đồng thời chấn chỉnh việc giao nhiệm vụ, áp đặt chỉ tiêu hoặc yêu cầu giáo viên thực hiện những công việc không phù hợp với chức năng, nhiệm vụ. Đặc biệt, đối với các vấn đề như an toàn trường học, bạo lực học đường, sức khỏe tâm thần, tác động tiêu cực của môi trường mạng, cần có cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm rõ ràng. Nhà giáo phải được hỗ trợ, được bảo vệ và có điều kiện thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, thay vì phải một mình gánh chịu mọi áp lực và trách nhiệm.

Về đánh giá kết quả chuyển biến, tôi cho rằng không thể tiếp tục dùng chính những phương thức đánh giá mang tính hình thức để đo lường việc khắc phục bệnh hình thức. Thước đo quan trọng nhất phải là những thay đổi thực tế trong hoạt động của nhà trường, trong công việc của giáo viên và kết quả học tập, rèn luyện của học sinh.
Cụ thể, cần xem xét giáo viên có thực sự giảm được thời gian dành cho hồ sơ, báo cáo, công việc ngoài chuyên môn để tập trung hơn cho chuẩn bị bài giảng, tổ chức dạy học và hỗ trợ học sinh hay không; học sinh có tiến bộ về kiến thức, phẩm chất, năng lực, khả năng tự học và phát triển toàn diện hay không; môi trường giáo dục có an toàn, lành mạnh, trung thực hơn và phụ huynh, xã hội có thêm niềm tin vào nhà trường hay không.
Việc đánh giá phải tính đến điều kiện, điểm xuất phát và đặc thù của từng cơ sở giáo dục, từng nhóm học sinh; coi trọng sự tiến bộ thực tế thay vì so sánh máy móc bằng những chỉ tiêu đồng loạt. Đồng thời, cần sử dụng hiệu quả dữ liệu quản lý sẵn có, kết hợp kiểm tra thực tế và phản hồi của giáo viên, học sinh, phụ huynh; tuyệt đối tránh tình trạng muốn chứng minh đã giảm áp lực lại yêu cầu nhà trường, giáo viên lập thêm hồ sơ, báo cáo và minh chứng.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, giáo dục thực chất không có nghĩa là giảm trách nhiệm của người thầy, mà là trả lại cho thầy cô thời gian, điều kiện và sự chủ động để thực hiện tốt nhất sứ mệnh nghề nghiệp. Trách nhiệm của cơ quan quản lý là tháo gỡ những rào cản, giảm áp lực không cần thiết, tạo môi trường làm việc thuận lợi và huy động sự đồng hành của gia đình, xã hội.
Chuyển biến quan trọng nhất phải được thể hiện ở chỗ thầy cô có thêm điều kiện để dạy tốt, học sinh được quan tâm và tiến bộ thực chất, nhà trường hoạt động hiệu quả hơn; chất lượng giáo dục được phản ánh bằng những giá trị thật, chứ không phải những con số đẹp trên báo cáo.

Phóng viên: Trước tác động của trí tuệ nhân tạo và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ trưởng nhìn nhận vai trò của người thầy cần thay đổi như thế nào? Ngành giáo dục có giải pháp gì để đáp ứng yêu cầu này và thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận tri thức, học tập và làm việc. Điều đó không làm giảm vai trò của người thầy, mà đặt ra yêu cầu phải phát triển vai trò ấy ở một tầm cao mới. Khi tri thức có thể được tiếp cận nhanh chóng từ nhiều nguồn, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà ngày càng phải trở thành người tổ chức, định hướng, dẫn dắt và truyền cảm hứng học tập; giúp học sinh biết đặt câu hỏi, tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin, giải quyết vấn đề, sáng tạo và hình thành năng lực tự học suốt đời.
Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, vai trò giáo dục nhân cách, bồi đắp lòng nhân ái, tính trung thực, trách nhiệm, ý thức công dân và khát vọng cống hiến của người thầy càng trở nên quan trọng. Công nghệ có thể hỗ trợ truyền thụ tri thức, cá nhân hóa việc học, nhưng không thể thay thế sự nêu gương, thấu hiểu, khích lệ và đồng hành của thầy cô đối với mỗi học sinh.

Vì vậy, đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên AI không đơn thuần là trang bị thêm công cụ công nghệ, mà đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ của cả người thầy và hệ thống giáo dục. Nhà giáo phải chủ động nâng cao năng lực, làm chủ và sử dụng công nghệ một cách sáng tạo, có trách nhiệm; đồng thời chương trình, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị giáo dục cũng phải đổi mới để phát huy hiệu quả của công nghệ, thay vì chỉ thích ứng một cách thụ động.
Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định đổi mới đào tạo, bồi dưỡng và phát triển năng lực đội ngũ nhà giáo là nhiệm vụ ưu tiên, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng đổi mới giáo dục.
Bộ đã ban hành Thông tư số 18/2026/TT-BGDĐT quy định khung năng lực số dành cho giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, trong đó có yêu cầu về năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở để định hướng đào tạo, bồi dưỡng, giúp giáo viên khai thác hiệu quả công nghệ số và AI trong thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ học sinh, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, đạo đức và trách nhiệm trong sử dụng công nghệ.
Cùng với đó, Bộ đã ban hành khung nội dung giáo dục AI cho học sinh phổ thông và hướng dẫn triển khai trên phạm vi cả nước từ năm học 2026-2027. Việc đưa AI vào giáo dục không nhằm tăng thêm nội dung hay áp lực học tập, mà giúp học sinh hình thành hiểu biết, kỹ năng và thái độ sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm, phát triển tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ.
Trong đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo, chúng tôi tập trung đổi mới theo hướng thiết thực, thường xuyên, linh hoạt, gắn với nhu cầu của từng cấp học, môn học và điều kiện thực tế của cơ sở giáo dục; kết hợp bồi dưỡng trực tiếp với trực tuyến, học liệu số và cộng đồng chia sẻ chuyên môn. Giáo viên không chỉ được hướng dẫn sử dụng công cụ AI, mà quan trọng hơn phải biết lựa chọn, kiểm chứng, vận dụng công nghệ phù hợp với mục tiêu giáo dục và đặc điểm người học. Thời gian qua, Bộ đã tổ chức bồi dưỡng cho hơn 350.000 nhà giáo mầm non, phổ thông và hơn 11.000 nhà giáo giáo dục nghề nghiệp về ứng dụng AI trong giảng dạy, quản lý cơ sở giáo dục.

Báo Đồng Tháp
Thầy và trò Trường trung học phổ thông Hàm Rồng, Thanh Hóa, nghiên cứu, học tập trong phòng học STEM. (Ảnh: KHIẾU TƯ)

Một ưu tiên đặc biệt quan trọng là bảo đảm công bằng trong tiếp cận công nghệ và cơ hội phát triển nghề nghiệp, không để chuyển đổi số và AI làm gia tăng khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền. Bộ đang triển khai nhiệm vụ phát triển Nền tảng giáo dục thông minh quốc gia ứng dụng AI có kiểm soát, hướng tới cung cấp học liệu số, công cụ hỗ trợ giảng dạy, học tập và các giải pháp giáo dục phù hợp, từng bước mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực giáo dục chất lượng cao cho giáo viên và học sinh trên phạm vi cả nước.
Đồng thời, Bộ tiếp tục triển khai Đề án Hệ thống học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông; phối hợp với các địa phương ưu tiên đầu tư hạ tầng số, kết nối Internet, thiết bị dạy học, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các điểm trường còn khó khăn. Việc huy động, lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, đề án và nguồn lực xã hội phải hướng tới hỗ trợ những địa bàn còn thiếu điều kiện, giúp giáo viên được tiếp cận các chương trình bồi dưỡng, học liệu và công cụ công nghệ phù hợp.

Việc triển khai các nền tảng, ứng dụng AI phải có lộ trình, được thử nghiệm, đánh giá hiệu quả và mức độ an toàn trước khi nhân rộng; bảo đảm công nghệ thực sự hỗ trợ giáo viên, nâng cao chất lượng dạy học, giảm công việc không cần thiết và mở rộng cơ hội học tập cho học sinh.
Quan điểm nhất quán của chúng tôi là công nghệ phải phục vụ con người và mục tiêu giáo dục; AI phải trở thành công cụ nâng cao chất lượng, thúc đẩy công bằng giáo dục, chứ không tạo ra những khoảng cách mới. Trong quá trình đó, người thầy vẫn giữ vai trò trung tâm trong tổ chức, dẫn dắt hoạt động giáo dục, bồi đắp nhân cách và khơi dậy tiềm năng của mỗi học sinh. Trách nhiệm của ngành giáo dục là tạo điều kiện để mọi nhà giáo, dù công tác ở đâu, đều có cơ hội phát triển năng lực, làm chủ công nghệ và phát huy tốt nhất sứ mệnh của mình.

Báo Đồng Tháp
Thầy và trò Trường trung học phổ thông Hàm Rồng, Thanh Hóa, nghiên cứu, học tập trong phòng học STEM. (Ảnh: KHIẾU TƯ)

Phóng viên: Với dự thảo thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư, Bộ trưởng kỳ vọng những đổi mới này sẽ tạo chuyển biến như thế nào trong việc nâng cao chất lượng, phát huy vai trò, đóng góp thực chất của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư đối với giáo dục đại học?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Tôi cho rằng, đổi mới cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư không đơn thuần là thay đổi tiêu chuẩn hay quy trình xét bổ nhiệm, mà quan trọng hơn là đổi mới cách lựa chọn, sử dụng và phát huy đội ngũ trí thức trình độ cao, qua đó nâng cao thực chất chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và năng lực cạnh tranh của giáo dục đại học Việt Nam.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Giáo dục đại học là đẩy mạnh tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình, đổi mới quản trị theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế. Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư được xây dựng theo hướng chuyển từ cơ chế Nhà nước xét công nhận đạt tiêu chuẩn, cơ sở giáo dục đại học thực hiện bổ nhiệm sang cơ chế Nhà nước quy định tiêu chuẩn tối thiểu, cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn, bổ nhiệm theo vị trí việc làm, nhu cầu và chiến lược phát triển của mình.

Báo Đồng Tháp

Trước hết, trao quyền tự chủ sẽ giúp các cơ sở giáo dục đại học chủ động xây dựng và phát triển đội ngũ học thuật phù hợp với sứ mạng, định hướng và thế mạnh của từng trường. Trên cơ sở tiêu chuẩn chung do Nhà nước quy định, các trường có thể xác định tiêu chuẩn cụ thể với yêu cầu chất lượng cao hơn, phù hợp với đặc thù ngành, lĩnh vực và mục tiêu phát triển. Một trường định hướng nghiên cứu, một trường định hướng ứng dụng hay một cơ sở đào tạo chuyên sâu có thể có những yêu cầu khác nhau đối với vị trí giáo sư, phó giáo sư, nhưng đều phải bảo đảm chuẩn chất lượng và trách nhiệm giải trình.
Thứ hai, cơ chế tuyển chọn công khai, minh bạch, cạnh tranh sẽ tạo điều kiện để lựa chọn được người phù hợp nhất, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của từng vị trí, thay vì chỉ căn cứ vào việc ứng viên đã đạt một ngưỡng tiêu chuẩn nhất định. Việc đánh giá phải coi trọng chất lượng, uy tín học thuật, năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, hướng dẫn nghiên cứu sinh, phát triển nhóm nghiên cứu và những đóng góp thực tiễn; khắc phục cách đánh giá quá thiên về số lượng công trình hoặc điểm số quy đổi. Đồng thời, phải bảo đảm phản biện độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích, đề cao liêm chính học thuật và công khai trách nhiệm trong quá trình lựa chọn, bổ nhiệm.

Thứ ba, bổ nhiệm phải gắn với sử dụng, tạo điều kiện phát triển và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Khi được lựa chọn vào vị trí phù hợp với năng lực, sở trường và định hướng chuyên môn, giáo sư, phó giáo sư có điều kiện phát huy tốt hơn vai trò dẫn dắt học thuật, khai phá những hướng nghiên cứu mới, phát triển chương trình đào tạo, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, hướng dẫn nghiên cứu sinh và bồi dưỡng đội ngũ kế cận. Cùng với quyền lợi và điều kiện làm việc tương xứng, cần xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và đánh giá định kỳ những đóng góp thực chất sau bổ nhiệm. Chức danh giáo sư, phó giáo sư không chỉ ghi nhận thành tựu đã đạt được, mà còn phải gắn với trách nhiệm và những đóng góp trong tương lai.
Thứ tư, cơ chế mới phải tạo động lực và mở rộng cơ hội phát triển cho đội ngũ giảng viên, nhà khoa học trẻ. Khi tiêu chuẩn được xác định rõ ràng, việc tuyển chọn được thực hiện công khai, cạnh tranh và dựa trên năng lực, mỗi giảng viên có thể nhìn thấy con đường phát triển nghề nghiệp, có mục tiêu và động lực để không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu và sáng tạo. Đồng thời, việc phát huy vai trò dẫn dắt của các giáo sư, phó giáo sư sẽ tạo môi trường học thuật thuận lợi để giảng viên trẻ được hướng dẫn, tham gia các nhóm nghiên cứu, tiếp cận nguồn lực và từng bước trưởng thành.
Tất nhiên, trao quyền tự chủ phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát hiệu quả. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng, công khai, minh bạch, công bằng; tăng cường hậu kiểm, phòng ngừa việc hạ thấp tiêu chuẩn, bổ nhiệm hình thức hoặc chạy theo số lượng chức danh.
Điều chúng tôi kỳ vọng không phải là có thêm bao nhiêu giáo sư, phó giáo sư, mà là cơ chế mới có giúp các trường lựa chọn và phát huy tốt hơn những người thực sự có năng lực, có tạo thêm động lực cho đội ngũ giảng viên trẻ và có nâng cao được chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo hay không.
Đó mới là thước đo thực chất của đổi mới chính sách, đồng thời là nền tảng để xây dựng đội ngũ học thuật mạnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển các cơ sở giáo dục đại học có uy tín và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Báo Đồng Tháp
Học sinh Trường tiểu học Nguyễn Tất Thành, Nam Định, Ninh Bình. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phóng viên: Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, Bộ trưởng muốn gửi gắm điều gì tới đội ngũ nhà giáo trên mọi miền đất nước đang ngày đêm thầm lặng trao truyền tri thức và đồng hành cùng các thế hệ học trò?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, tôi xin gửi tới các thế hệ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trên mọi miền Tổ quốc lời chúc mừng tốt đẹp nhất, cùng sự trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với những cống hiến bền bỉ cho sự nghiệp trồng người.

Tôi đặc biệt tri ân các thầy cô ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; những người đang vượt qua nhiều thiếu thốn để giữ trường, giữ lớp, đồng hành cùng học trò. Tôi cũng trân trọng những nhà giáo sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới trong quá trình sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và đổi mới phương thức quản lý, dạy học. Tôi thấu hiểu những áp lực mà thầy cô phải đối diện, kể cả những kỳ vọng của xã hội và phụ huynh đôi khi vượt quá phạm vi trách nhiệm, thẩm quyền và khả năng giải quyết của riêng nhà giáo. Không thể chỉ đặt lên vai người thầy những vấn đề cần sự chung tay của gia đình, xã hội và cả hệ thống giáo dục.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu rất cao đối với giáo dục. Tôi mong mỗi thầy cô tiếp tục gìn giữ phẩm chất, đạo đức và lòng tự trọng nghề nghiệp; không ngừng học hỏi, đổi mới sáng tạo, làm chủ tri thức và công nghệ, nhưng luôn giữ tình yêu thương, sự bao dung và trách nhiệm đối với học trò.
Đổi mới giáo dục không thể là trách nhiệm riêng của các thầy cô. Trách nhiệm của cơ quan quản lý là tiếp tục hoàn thiện chính sách, cải thiện điều kiện làm việc, giảm những áp lực hành chính và công việc không cần thiết, bảo vệ danh dự, uy tín nhà giáo, tạo môi trường để thầy cô được tin tưởng và phát huy năng lực. Sự tri ân có ý nghĩa nhất phải được thể hiện bằng những hành động và chuyển biến cụ thể.

Báo Đồng Tháp
Cô giáo và học sinh Trường tiểu học Nguyễn Tất Thành, Nam Định, Ninh Bình. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Tôi mong mỗi nhà trường thực sự trở thành nơi thầy cô có niềm vui, niềm tự hào với nghề và học sinh được học tập, trưởng thành trong sự tôn trọng, yêu thương. Xin kính chúc các thầy giáo, cô giáo mạnh khỏe, hạnh phúc, giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết và niềm tin vào sự nghiệp cao quý mà mình đã lựa chọn.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/special/cham-lo-phat-trien-doi-ngu-nha-giao/index.html

Thứ Sáu, 20/11/2026, 18:05 (GMT+7)