Diễn đàn

Có nên thay đổi khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”?

Cập nhật ngày: 07/12/2021 05:02:15

http://baodongthap.com.vn/database/video/20211207050343dt2-7.mp3

ĐTO - “Tiên học lễ, hậu học văn” là một khẩu hiệu được nhiều trường phổ thông sử dụng như lời nhắc nhớ giáo viên xem trọng việc dạy người hơn dạy kiến thức; nhắc học sinh học cách làm người, trước khi học kiến thức...


GS.TS Võ Tòng Xuân trao Giấy khen cho học sinh Trường song ngữ Tinh Hoa. 
Ảnh: Lục Tùng

Sau nhiều năm tồn tại như hiển nhiên trong các trường phổ thông, gần đây xuất hiện ý kiến đề xuất xem xét lại khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Có lẽ bị “chạm” đến vấn đề đã trở thành “thói quen” nên dư luận xã hội có ý kiến phản biện. Bên cạnh những lập luận mang tính xây dựng, còn có nhiều tiếng nói khá gay gắt, thậm chí là nặng nề... Sự áp đảo này có phải là bằng chứng cho thấy đề xuất xem xét lại khẩu hiệu là chưa đầy đủ cơ sở khoa học, hay gì gì nữa...?

Sẽ có nhiều cách tiếp cận khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” và tùy theo “nội công” mà mỗi người có cách nhìn nhận, đánh giá theo ý kiến chủ quan của mình. Ở đây chúng tôi muốn bàn bạc vấn đề với mong muốn góp thêm tiếng nói để cùng nhau nhìn nhận vấn đề một cách khách quan, thiết thực...

Trước hết về khái niệm. Trong khẩu hiệu này, “lễ” được hiểu là phạm trù về đạo đức, “văn” thuộc phạm trù về tri thức khoa học. Tinh thần của khẩu hiệu là hướng tới đào tạo con người vừa có trí thức, vừa có đạo đức. Đây là điều rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, trên thực tế, giữa “lễ” và “văn” không có sự rạch ròi theo kiểu: cái nào học trước - cái nào học sau. Bởi trong “lễ” có “văn” và trong “văn” có “lễ”. Hai phạm trù này song hành và bổ sung cho nhau một cách biện chứng. Thậm chí, lắm lúc “văn” đi trước, “lễ” theo sau. Đơn cử, khi học sử, sau khi được dung nạp kiến thức, học sinh sẽ nhận ra được đâu là “Anh hùng dân tộc”, đâu là “Cõng rắn cắn gà nhà” để rút ra bài học làm người có ích. Vì vậy nói học “lễ” trước học “văn” là chưa thật sự logic. Mặt khác, “lễ” - đạo đức - là cái mà mọi học sinh phải được học tập, rèn luyện suốt đời. Vì thế không thể có chuyện: Đợi học xong “lễ” rồi mới học “văn”.

 Tuy nhiên, vấn đề chúng tôi muốn đặt ra ở đây chính là thái độ ứng xử kèm theo khẩu hiệu. Thực tế cho thấy, lây nay, sau khi “treo” khẩu hiệu lên, gần như các trường, cơ sở giáo dục thiếu cách chuyển hóa tinh thần này thành hiện thực. Thực tế chứng minh, nhiều trường phổ thông duy trì khẩu hiệu này, nhưng nhân cách của giáo viên lẫn học sinh vẫn “có vấn đề”. Học sinh thì “xử nhau” bằng vũ lực, giáo viên tìm mọi cách để dạy thêm như một thách thức nhức nhối.... Trong khi đó, các nước phương Tây không duy trì khẩu hiệu này như ta, nhưng ai dám khẳng định giáo viên, học sinh ở họ kém văn minh hơn? Vì sao? Vì họ không “nói” mà “làm”, còn ta duy trì khẩu hiệu, nhưng lại thiếu cách chuyển hóa nó thành hiện thực. Nhiều nơi vẫn còn tư tưởng “đi mãi rồi thành đường” khi đánh đồng việc treo khẩu hiệu với việc hiện thực hóa nó. Nói cách khác là duy trì khẩu hiệu một cách hình thức. Thậm chí, nhiều trường đầu tư khẩu hiệu rất hoành tráng, nhưng giáo viên không có và cũng không biết làm thế nào để có nhiều cơ hội dạy “lễ” cho học sinh. Còn học sinh cũng không biết học ở đâu từ thầy cô mình những điều “lễ” ngoài việc học “văn”.

Khẩu hiệu chỉ là mảnh vải, bức tường gắn chữ, tô màu... thậm chí còn tệ hại hơn nếu chúng chỉ tồn tại mà không được giải quyết hết những vướng mắc nội hàm lẫn phương pháp thực hiện. Bởi một khi sự việc “nói không đi đôi với làm” này đọng lại trong lòng học sinh - những người chủ tương lai của đất nước – thì ai lường hết những hệ lụy của nó sẽ như thế nào?

Có thể, rồi đây có người đồng tình hay không đồng tình với việc duy trì khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”, nhưng tôi tin chắc tất cả sẽ thống nhất nhau ở chỗ: Trong lúc chờ cơ quan chức năng có được “chìa khóa vạn năng” để “mở cửa” vấn đề một cách đồng bộ, toàn diện và bền vững..., trước mắt, bên cạnh việc truyền đạt kiến thức, mỗi giáo viên cần là tấm gương đạo đức và nhân cách trước mắt học sinh... Đó mới chính là khẩu hiệu đơn giản nhất, nhưng lại chuẩn mực và thiết thực nhất.

Lục Tùng

Gửi bình luận của bạn